Çocuklarda ve Gençlerde Hipertansiyon Görülür mü? Belirtiler, Nedenler ve Tedavi Yaklaşımları
Hipertansiyon (yüksek tansiyon), genellikle yetişkinlerde görülen bir sağlık sorunu olarak bilinir. Ancak son yıllarda yapılan araştırmalar, çocuklarda ve gençlerde de hipertansiyonun giderek arttığını ortaya koymaktadır. Özellikle obezite, hareketsiz yaşam tarzı, yanlış beslenme alışkanlıkları ve genetik faktörler bu artışta önemli rol oynamaktadır.
Çocuklarda Hipertansiyon Nedir?
Hipertansiyon, kan basıncının yaş, cinsiyet ve boya göre belirlenen normal değerlerin üzerine çıkması durumudur. Çocuklarda “normal tansiyon” değeri yetişkinlere göre farklıdır; bu nedenle tanı için yaşa ve boya uygun persentil tabloları kullanılır.
Yani bir çocuğun kan basıncı “yetişkin ölçülerine göre normal” olsa bile, yaşına göre yüksek sayılabilir. Bu yüzden çocuklarda tansiyonun yaşa uygun değerlendirilmesi çok önemlidir.
Çocuklarda ve Gençlerde Hipertansiyon Görülme Sıklığı
Geçmişte çocuklarda hipertansiyon oldukça nadirdi. Ancak son 20 yılda, özellikle obezite ve hareketsizlik nedeniyle sıklığı artmıştır.
Yapılan çalışmalar, okul çağındaki çocukların yaklaşık %3 ila %5’inde hipertansiyon görüldüğünü göstermektedir.
Ergenlik dönemine yaklaştıkça bu oran daha da yükselir ve yetişkinlikte kalıcı hipertansiyon riskini artırır.
Hipertansiyonun Nedenleri
Çocuklarda ve gençlerde hipertansiyonun nedenleri iki ana grupta incelenir: primer (esansiyel) ve sekonder (ikincil) hipertansiyon.
1. Primer (Esansiyel) Hipertansiyon
Bu tipte, altta yatan belirgin bir hastalık yoktur. Genellikle genetik ve çevresel faktörlerle ilişkilidir.
- Ailede hipertansiyon öyküsü
- Fazla kilo veya obezite
- Hareketsiz yaşam tarzı
- Fazla tuz tüketimi
- Stres, anksiyete ve uykusuzluk
Ergenlik dönemindeki gençlerde görülen hipertansiyonun büyük kısmı bu gruba girer.
2. Sekonder (İkincil) Hipertansiyon
Bu durumda yüksek tansiyonun arkasında başka bir hastalık vardır.
- Böbrek hastalıkları
- Kalp ve damar anomalileri
- Endokrin (hormonal) hastalıklar (örneğin Cushing sendromu, tiroid bozuklukları)
- Böbrek arter darlığı
- Bazı ilaçlar (kortizon, dekonjestanlar vb.)
Sekonder hipertansiyon genellikle daha küçük yaşlarda ortaya çıkar ve ciddi tedavi gerektirir.
Hipertansiyonun Belirtileri
Çocuklarda hipertansiyon çoğu zaman belirti vermeden ilerler. Bu nedenle düzenli tansiyon ölçümü büyük önem taşır.
Ancak bazı çocuklarda şu belirtiler görülebilir:
- Baş ağrısı (özellikle sabahları)
- Baş dönmesi, sersemlik
- Görme bulanıklığı
- Burun kanaması
- Yorgunluk ve halsizlik
- Konsantrasyon güçlüğü
- Göğüs ağrısı veya çarpıntı (ileri vakalarda)
Hipertansiyon Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı koymak için düzenli ve doğru tansiyon ölçümleri yapılmalıdır. Bir kez yüksek çıkması hipertansiyon anlamına gelmez. En az 2-3 farklı ölçümde yüksek değer elde edilirse hipertansiyon düşünülür.
Tanıda kullanılan yöntemler:
1. Kan Basıncı Ölçümü: Yaşa, boya ve cinsiyete uygun persentil tablosuna göre değerlendirilir.
2. Laboratuvar Testleri: Böbrek fonksiyon testleri (üre, kreatinin), elektrolitler, tiroid hormonları ve idrar tahlili vs yapılır.
3. Görüntüleme Yöntemleri: Böbrek ultrasonu, kalp EKO’su veya damar incelemeleri gerekebilir.
4. Ambulatuvar Tansiyon Takibi: Gün boyu otomatik tansiyon ölçümüyle “beyaz önlük hipertansiyonu” gibi durumlar ayırt edilir.
Tedavi Yöntemleri
Hipertansiyonun tedavisi, nedenine ve şiddetine göre planlanır.
1. Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Çocukluk ve gençlik döneminde hipertansiyonun ilk tedavi adımı ilaçsız yaşam tarzı düzenlemesidir.
- Tuz tüketimi azaltılmalı: Hazır gıdalardan kaçınılmalı.
- Sağlıklı beslenme: Meyve, sebze ve tam tahıllar içeren dengeli diyet uygulanmalı.
- Düzenli egzersiz: Günlük en az 30–60 dakika yürüyüş, bisiklet veya yüzme önerilir.
- Ekran süresi azaltılmalı: Bilgisayar, tablet ve telefon başında uzun süre vakit geçirmemek gerekir.
- Kilo kontrolü sağlanmalı.
Bu adımlar özellikle obeziteye bağlı hipertansiyonun düzelmesinde çok etkilidir.
2. İlaç Tedavisi
Eğer yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmazsa veya tansiyon çok yüksekse, doktorunuz tarafından antihipertansif ilaçlar başlanabilir. Bu ilaçlar çocuğun yaşına ve kilosuna uygun dozlarda dikkatle seçilir.
3. Altta Yatan Hastalığın Tedavisi
Sekonder hipertansiyon durumlarında, nedene yönelik tedavi yapılır:
- Böbrek hastalıkları tedavi edilir.
- Hormon bozuklukları düzeltilir.
- Damar darlığı varsa cerrahi müdahale gerekebilir.
Hipertansiyon Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmeyen hipertansiyon zamanla ciddi komplikasyonlara yol açabilir:
- Kalp büyümesi (sol ventrikül hipertrofisi)
- Böbrek hasarı ve kronik böbrek yetmezliği
- Göz damarlarında hasar (retinopati)
- İnme ve kalp krizi riski (ileri yaşlarda)
Bu nedenle erken tanı, çocukların ve gençlerin sağlıklı bir yetişkinlik dönemi geçirmesi için hayati öneme sahiptir.
Önleme Yöntemleri
Hipertansiyonun önlenmesi için sağlıklı alışkanlıklar kazandırmak erişkin olduklarında büyük fark yaratır:
- Tuzlu, yağlı ve işlenmiş gıdalardan uzak durmak
- Düzenli fiziksel aktivite yapmak
- Fast food ve gazlı içecekleri sınırlamak
- Sağlıklı vücut ağırlığını korumak
- Yeterli uyku almak
Ailelerin, çocuklarının beslenme ve aktivite düzenine dikkat etmesi, ileride oluşabilecek kalp-damar hastalıklarının önüne geçebilir.
Sonuç
Evet, hipertansiyon çocuklarda ve gençlerde de görülebilir ve giderek daha sık karşımıza çıkmaktadır. Özellikle obezite, yanlış beslenme ve genetik yatkınlık en önemli nedenler arasındadır. Erken tanı, düzenli takip ve sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleriyle hipertansiyon kontrol altına alınabilir. Unutulmamalıdır ki çocukluk çağında tespit edilen ve doğru yönetilen hipertansiyon, ilerleyen yıllarda ciddi kalp ve böbrek hastalıklarının önüne geçebilir.
Uzman değerlendirmesi ve randevu için Prof. Dr. Nüket Rüzgaresen ile hemen iletişime geçin.
