Yüksek Tansiyonla Acil Servise Başvuru: Ne Zaman Gerçekten Acildir?
Yüksek tansiyon (kan basıncı yüksekliği) nedeniyle acil servise başvuran hastalarda en önemli konu şudur:
- Bu durum gerçekten hayati bir risk oluşturuyor mu, yoksa kısa sürede kontrol altına alınabilecek bir durum mu?
- Her yüksek tansiyon acil değildir. Bazı hastalarda tansiyon çok yüksek ölçülse bile, kalp, beyin veya böbrekler etkilenmemiştir. Bu hastalar genellikle acil müdahaleye veya hastaneye yatışa ihtiyaç duymaz.
- Ancak bazı durumlarda yüksek tansiyon, hayati organlara zarar vermeye başlamıştır ve acil tedavi gerekir.
A. Hipertansif Acil Durum Nedir?
Hipertansif acil durum, tansiyonun çok yükselmesiyle birlikte beyin, kalp, böbrek veya damarlar gibi hayati organlarda ani hasar bulgularının ortaya çıkmasıdır. Bu durumlar hayatı tehdit edebilir ve genellikle damardan (serum yoluyla) ilaç verilerek, hastanede yakın takip gerektirir. Önemli olan sadece tansiyonun kaç olduğu değil, ne kadar hızlı yükseldiği ve vücutta neye yol açtığıdır.
Hipertansif acil duruma örnekler:
- Felç (beyin kanaması veya damar tıkanıklığı)
- Kalp krizi veya kalp yetmezliği
- Akciğerde sıvı birikmesi (nefes darlığı)
- Aort damarı yırtılması
- Ani böbrek yetmezliği
- Gebelikte ağır tansiyon yükselmesi (preeklampsi, eklampsi, HELLP sendromu)
Tablo genellikle ani bir şekilde gelişir ve belirtiler hızla şiddetlenir. Hipertansiyonun herhangi bir belirtisi olmayabilir, ancak kriz anında şu belirtiler ortaya çıkabilir:
- Şiddetli baş ağrısı: Hipertansif kriz sırasında baş ağrıları çok yoğundur ve bazen dayanılmaz boyutlara ulaşabilir.
- Baş dönmesi ve sersemlik: Kan basıncı hızla yükseldiği için, baş dönmesi ve denge kaybı sık görülür.
- Nefes darlığı: Kalp üzerinde baskı artarsa, oksijen seviyesi düşebilir ve nefes almak zorlaşır.
- Göğüs ağrısı: Tansiyonun çok yüksek olması göğüs ağrısı veya sıkışma hissine neden olabilir.
- Bulanık görme: Görme kaybına veya bulanıklığa yol açabilir.
- Zihin karışıklığı ve bilinç kaybı: Hipertansif kriz, beyin fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir ve bu da zihin karışıklığı, bilinç kaybı veya nöbetlere neden olabilir.
- Burun kanaması: Yüksek tansiyon nedeniyle burun damarlarında zayıflama olabilir, bu da kanamaya yol açabilir.
- Şişlik (ödem): Vücuttaki sıvı dengesizliği, bacaklarda, ellerde veya yüzde şişliklere yol açabilir.
- Nefes alırken göğüs ağrısı ve çarpıntı: Tansiyonun yükselmesi, kalp kasının aşırı çalışmasına neden olur ve bu da çarpıntı hissi yaratabilir.
Hipertansif acil durum mevcut hipertansiyonun kontrolsüz hale gelmesi sonucu ortaya çıkar. Ancak bunun dışında başka faktörler de bu durumu tetikleyebilir:
1. Düzensiz İlaç Kullanımı
En yaygın nedenlerden biri, hipertansiyon ilaçlarının düzensiz veya yanlış kullanılmasıdır. İlaçları düzgün almamak, dozajı atlamak veya ilaçları aniden kesmek, kan basıncının hızla yükselmesine yol açabilir.
2. Aşırı Stres ve Anksiyete
Yüksek stres ve anksiyete durumları, vücutta adrenalin gibi hormonların aşırı salınımına neden olur. Bu hormonlar, kalp atış hızını ve kan basıncını artırabilir.
3. Böbrek Hastalıkları
Böbrek fonksiyonları bozulduğunda, vücutta sıvı birikimi artar ve bu da kan basıncını yükseltir. Böbrek hastalıkları, hipertansif kriz gelişme riskini artırabilir.
4. Kalp Hastalıkları
Kalp yetmezliği, damar tıkanıklığı veya kalp kası zayıflığı gibi sorunlar, kan basıncının artmasına neden olabilir. Hipertansiyon, kalp hastalıklarını daha da kötüleştirebilir.
5. Alkol ve Uyuşturucu Kullanımı
Alkol ve uyuşturucular, tansiyonu hızla yükseltebilir. Özellikle yüksek miktarda alkol tüketimi, tansiyonun tehlikeli seviyelere çıkmasına neden olabilir.
6. Endokrin Hastalıklar
Bazı hormon bozuklukları (örneğin, tiroid hastalıkları vs) hipertansif krize yol açabilir. Bu tür durumlar, vücutta sıvı dengesini bozar ve kan basıncının yükselmesine neden olur.
B. Hipertansif Öncelikli Durum Nedir?
Hipertansif öncelikli durum, tansiyonun çok yüksek olmasına rağmen kalp, beyin veya böbreklerde ani hasar bulgusu olmayan durumdur.
Bu hastalar genellikle:
- Hastaneye yatırılmaz
- Damardan ilaç almaz
- Tansiyonları ağızdan ilaçlarla, yavaş ve kontrollü şekilde düşürülür
- Ama mutlaka yakın takip gerekir.
Acil Serviste Hangi Tetkikler Yapılabilir?
Durumunuza göre bazı tetkikleriniz istenebilir:
- Göz dibi muayenesi,
- Kalp filmi (EKG),
- Kan testleri,
- İdrar tahlili,
- Akciğer grafisi,
- Kalp ultrasonu,
- Beyin tomografisi veya MR,
- Gebelik testi (üreme çağındaki kadınlarda),
Tetkikleriniz istenirken amaç, organ hasarı olup olmadığını anlamaktır.
Tedavi Nasıl Yapılır?
Hipertansif acil durum varsa hasta hastaneye yatırılır, tansiyon hızlı ama kontrollü şekilde düşürülür. Genellikle damardan ilaçlar kullanılır ancak çok hızlı tansiyon düşürülmesinden kaçınılır.
Hipertansif öncelikli durumda ağızdan ilaçlarla tedavi yapılır. Tansiyon 24-48 saat içinde yavaşça düşürülür. Hasta çoğunlukla taburcu edilir. Önceki ilaçlar düzenlenir veya yeni ilaçlar başlanır. Taburculuk Sonrası Takip Çok Önemlidir.
Acil servisten çıktıktan sonra, tansiyon bir süre daha yüksek seyredebilir. Evde ve/veya doktor kontrolünde ölçümler gerekir. Düzenli hekim kontrolü şarttır.
Hipertansif acil durum geçiren hastaların, taburculuk sonrası erken kontrol, daha sonra daha yakın takip ve hipertansiyon konusunda uzman bir hekim tarafından izlenmesi önerilir.
Hipertansif Acil Durumu Önlemek İçin Alınması Gereken Önlemler
Hipertansif kriz, zamanında tedavi edilirse tam iyileşme sağlanabilir, ancak önlenmesi çok daha önemlidir. Aşağıdaki önlemler hipertansif kriz riskini azaltabilir:
1. Düzenli Tansiyon Takibi
Eğer hipertansiyonunuz varsa, tansiyonunuzu düzenli olarak kontrol ettirin. Evde dijital tansiyon ölçer kullanarak aralıklı ölçümler alın.
2. Sağlıklı Yaşam Tarzı
- Düşük tuzlu diyet ve sağlıklı beslenme
- Düzenli egzersiz (yürüyüş, yüzme, bisiklet vb.)
- Kilo kontrolü
- Sigara ve alkolü sınırlamak
Bu yaşam tarzı değişiklikleri, hipertansiyonun kontrol altına alınmasına yardımcı olur.
3. İlaç Düzenine Sadık Kalmak
Tansiyon ilaçlarını doktorunuzun önerdiği şekilde ve düzenli olarak almak çok önemlidir. İlaçları kesmek veya dozajını değiştirmek, hipertansiyonun tekrarlamasına ve kriz riskinin artmasına neden olabilir.
Özetle:
Her yüksek tansiyon acil değildir. Bazı durumlarda yüksek tansiyon hayati risk taşır. Doğru değerlendirme, alınacak tedbirler, uygun tedavi ve düzenli takip büyük önem taşır ve hayat kurtarır.
